Monday, Jan 30, 2023
HomeĐạo HạnhKhám pháQuá nhiều bí ẩn trong “Khu Vườn Hưởng Lạc” – bức danh họa gây tranh cãi suốt 600 năm qua

Quá nhiều bí ẩn trong “Khu Vườn Hưởng Lạc” – bức danh họa gây tranh cãi suốt 600 năm qua

The Garden Of Earthly Delights (Khu Vườn Hưởng Lạc Trần Tục) là một trong những bức họa phức tạp và khó gằn nhất từng được thực hiện trên thế giới của họa sĩ người Hà Lan – Hieronymus Bosch.

Xem video youtube tại: https://youtu.be/-px6Ib0SDhQ
Xem video facebook tại: https://www.facebook.com/encypaedia/videos/567858905107121/

Về cơ bản “Khu Vườn Hưởng Lạc Trần Tục” là một bức tranh gồm ba bức họa riêng biệt (triptych) được vẽ bởi nghệ nhân Hieronymus Bosch vào khoảng giữa năm 1490 và 1510. Tác phẩm gồm ba bức, miêu tả cảnh sống ở ba không gian: thiên đàng, trần gian và địa ngục.

Bức bên trái được gọi là “Vườn Địa Đàng”, bức ở giữa là “Vườn Khoái Lạc Trần Gian” và bức bên phải là “Vườn Địa Ngục”. Nội dung bức họa là miêu tả tội tổ tông của nhân loại và quá trình sống buông thả sa ngã của con người. Đây là một bức họa ẩn chứa nhiều điều bí ẩn chưa được khám phá hết và gây tranh cãi trong giới nghệ thuật trong suốt 600 năm qua. Hiện chúng được lưu giữ ở bảo tàng Prado, Madrid.

Khi đóng hai cánh chữ nhật bên phải và bên trái lại, sẽ xuất hiện một bức tranh khác như thế này:

Đây được coi là bộ mặt của thế giới vào ngày thứ ba sau khi Thiên Chúa tạo dựng nên trời đất. Đã có cây cỏ, song lại chưa có động vật hay chưa phân định rõ ngày và đêm. Ở góc trái của bức tranh người ta có thể nhìn thấy hình ảnh nhỏ của Thiên Chúa đang cầm cuốn Kinh thánh thiết lập ra thế giới. Ở trên có dòng chữ: “Ipse dixit, et facta sunt: ipse mandāvit, et creāta sunt” (Vì Ngài phán, thì việc liền có; Ngài biểu, thì vật bèn đứng vững bền). Thế giới được khắc họa trong quả cầu trong suốt giống như huyền thoại về Chúa. Viền quanh mép của thế giới là biển được chiếu sáng từ phía trên. Bosch sử dụng phương pháp grisaille (vẽ không màu) cho phần ngoại thất của bức tam bình, đối lập với những màu sắc rực rỡ phía trong. Một thế giới còn thiếu vắng sự sống thì cũng không thể có sắc màu.

Bức tranh phía bên trái của “The garden” mô tả thế giới bước đầu bỡ ngỡ với các loài động vật mới tung tăng, và quan trọng nhất, sự kết nối của Adam và Eva:


Adam vừa tỉnh dậy từ giấc ngủ sâu và được Chúa giới thiệu với Eve. Lưu ý việc tay trái Chúa nắm lấy cổ tay Eve và ngón chân Adam chạm vào chân Chúa. Nhà mỹ thuật Wilhelm Fraenger diễn dịch hình ảnh này như một dạng “hệ kín” gồm ba người – quyền năng của Đấng sáng tạo chảy vào thân thể của thủy tổ loài người như lễ ban thánh thể. Cây huyết dụ phía sau lưng Adam là biểu tượng cho sự sống đời đời. Phía sau Eve là con thỏ – biểu tượng cho sự mắn đẻ. Các nhà phê bình cho rằng cái nhìn ham muốn của Adam và cách Eve cúi mặt nhưng ưỡn người là dấu hiệu loài người chưa gì đã… suy đồi, chưa cần đến sự trợ giúp của con rắn.

Chuyển sang tấm ở giữa của “The garden”. Một sự thay đổi gần như hoàn toàn! Đây chính là khu vườn của những lạc thú trần tục đúng như tên gọi!

Bên trong bức họa “Vườn Khoái Lạc Trần Gian” ẩn chứa rất nhiều hình ảnh ẩn dụ mang nhiều tầng lớp, ý nghĩa khác nhau về danh lợi và dục vọng trần tục, những thứ phù du và hết sức vô nghĩa. Rõ ràng loài người đã theo gương chú thỏ mắn đẻ và nhanh chóng phủ đầy thế giới và nhanh chóng tham gia vào những hoạt động hưởng lạc. Năng lượng và sự hưng phấn cao độ trong tấm này có thể được cảm nhận mồn một. Nam nữ khỏa thân, động vật, quái vật, thậm chí hoa quả cũng sống – tất cả vui chơi tập thể một cách hồn nhiên.

               


Trên hết, cảm giác của bức tranh giữa là một trạng thái vô lo, hưởng thụ trong hòa bình, không cần biết đến ngày mai. Do vậy, nhiều ý kiến cho rằng cảnh tượng diễn ra trong bức tranh giữa là điều lẽ ra sẽ xảy ra nếu Adam và Eve không bị đuổi khỏi vườn địa đàng – một tình huống giả tưởng. Ý kiến khác lại cho rằng đây là cảnh thiên đàng dành cho những linh hồn được cứu rỗi sau Ngày phán xét cuối cùng.

 

Tiếp theo đó chính là “Vườn Địa Ngục” – nơi con người sẽ bị xét xử và bị trừng phạt bởi những ham muốn, tội lỗi mà mình gây ra ở trần gian. Địa ngục này là kết cục của những kẻ ăn chơi vô độ trong bức giữa? Hay là số phận của những kẻ không được góp phần trong bức giữa? Một điều chắn chắn: bức Địa ngục của “The garden” xứng đáng đóng vai một bộ phim kinh dị trong thời đại Bosch. Có thể Bosch sử dụng Địa ngục như một lời cảnh báo với loài người, hoặc để biểu hiện sự nuối tiếc khi loài người đã lạc lối khỏi thiên đường. Ánh sáng ban ngày tươi đẹp đã hoàn toàn bị dập tắt, Địa ngục chìm trong bóng đêm và lửa cháy. Hai dòng nước xanh ở hai tấm kia cũng đã bị đóng thành băng.

Trên cùng bức hoạ địa ngục là hình ảnh những trận hồng thủy, lụt lội, hoả hoạn, chiến tranh, xác người trôi và những thân người trần truồng bị đóng đinh trên thập tự giá. Chúng như những câu chuyện kể theo thứ tự từ trên xuống dưới khiến chúng ta liên tưởng đến ngày tận thế cuối cùng. Quả đất bị hủy diệt do sự phá hoại và tàn bạo của con người. Nơi đây, đầy dẫy những quỷ dữ ma vương hệt như 18 tầng địa ngục của Phương đông. Biểu tượng của trần gian tội lỗi được Bosch minh hoạ như rượu chè, cờ bạc, bạo lực, lạc thú, vui chơi, đàn hát, đồi trụy, sa đoạ, sát nhân, hại vật, tàn phá cây cỏ, thiên nhiên. Bao nhiêu tội ác của loài người khi còn sống phạm phải, khi chết, xuống địa ngục sẽ bị quỷ sứ là chính những người hay con vật bị hại hiện thân ra, trừng trị bằng các hình phạt, cắt tai, cắt cổ, đâm chém, khổ nhục đời đời.

Chính những cám dỗ của tiền bạc, quyền lực, dục vọng, khoái lạc đã đưa con người đến với địa ngục. Tất cả những tội ác mà con người phạm phải khi sống, thì khi xuống địa ngục sẽ bị quỷ sứ là chính những người hay con vật bị hại hiện thân ra trừng trị bằng các hình phạt thích đáng. Nếu trong tấm giữa loài người tung tăng trần truồng vô tư giữa thiên nhiên thì ở bức này, rất nhiều nạn nhân tìm cách che đậy thân thể lõa lồ – một cử chỉ tuyệt vọng và yếu ớt. Cảnh thành phố bị đốt cháy gợi nhớ lại câu chuyện về sự phá hủy thành Sodom trụy lạc trong Kinh thánh.

Chủ đề chính của bức tranh – loài người bị tra tấn bởi các cách rất sáng tạo… Trong cõi âm u siêu thực của Bosch lại có rất nhiều quái thú kỳ lạ biến thể từ những con vật như rắn độc, chó, chim, chuột,… Chúng thay phiên nhau đâm con người bằng gươm, giáo, dao, hay bằng các vật nhọn, thâm chí bằng cả các dụng cụ âm nhạc hoặc ăn tươi nuốt sống họ.

Có lẽ Bosch đã thay mặt các đấng tối cao trao cho thú vật và cây cỏ những uy quyền của các vì vua, hoàng tử, linh mục và thần thánh để đọc kinh cứu rỗi, trừng trị hay hành xử con người. Vương quốc động vật trong thế giới u linh này đầy bạo lực và quyền năng. Hay ông muốn cảnh cáo con người rằng tất cả dục vọng, thậm chí cả những thứ dường như “ở ngoài dục vọng” như là tình yêu hay âm nhạc, cũng có thể bị lợi dụng bởi ma quỷ.

Không ai có thể ngờ rằng những nốt nhạc bé li ti trong một bản nhạc thời Tiền Phục Hưng(Renaissance) được cây cọ bậc thầy của trường phái siêu thực Bosch ghi lại trên mông bị xăm của một tội phạm:

Thông qua tác phẩm The Garden Of Earthly Delights (Khu Vườn Hưởng LạcTrần Tục) Hieronymus Bosch muốn truyền tải thông điệp đến với mọi người rằng, hành xử một cách nhân văn, tốt đẹp thì sẽ nhận lại được cái tốt, cái đẹp; hành xử độc ác, xấu xa thì kết quả sẽ chỉ có thể là bị trừng phạt mà thôi.

 

Hieronymus Bosch (1450 – 1516) là một họa sĩ người Hà Lan, sinh ra tại Jheronimus nên có vài tác phẩm ông ký tên là Jheronimus Bosch, nơi ông mở mắt chào đời. Bosch được biết đến như là đại diện Bắc phái của thời kỳ văn nghệ tiền Phục Hưng hay hậu Gothic. Ông nổi tiếng với những tác phẩm kỳ dị và có màu sắc ma quái. Có người cho là man rợ, lệch lạc và rối loạn tâm thần. Nhà tâm lý học nổi tiếng Carl Jung từng gọi Bosch là “bậc thầy của sự kỳ quái.”

Người ta biết rất ít về Bosch cũng như ông ít được biết đến như các hoạ sĩ nổi danh cùng thời. Có lẽ cuộc sống khép kín và phong cách bí ẩn trong các tác phẩm của ông khiến tên tuổi Bosch bị bỏ quên trong một thời gian dài. Phần lớn chủ đề trong tranh của ông xoay quanh vấn đề tôn giáo. Đạo đức và tri thức được ông tôn lên hàng đầu trong thời điểm mà tín ngưỡng và tôn giáo đang lúc suy tàn. Chọn vẽ những khổ hình của chúa Jesus hay thực hiện những bộ tranh ba bức triptych để trên bệ thờ nơi thánh đường, Bosch đã thể hiện được niềm tin sâu sắc của ông vào đạo giáo và lẽ công bằng. Để giảng dạy và cải hoá con người, với ông, có lẽ chỉ bằng cách phô bày những hình phạt ghê rợn con người sẽ phải gánh chịu khi xuống địa ngục.

Các tác phẩm nổi tiếng của ông phải kể là: The Garden of Earthly Delights( Khu vườn hưởng lạc trần tục), Haywain(Cỗ xe chở cỏ khô), Temptation of St. Anthony (Sự cám dỗ thánh Antoine), Ngày phán xét cuối cùng(Final Judgement)…Người ta không biết ông có bao nhiêu tác phẩm vì phần lớn những tác phẩm của Bosch nằm trong bộ sưu tập của những gia đình quyền quý tại Hà Lan, Áo và Tây Ban Nha. Sau này rất nhiều họa sĩ khác đã kế thừa phong cách của ông trong rất nhiều tác phẩm, nhất là vào thế kỷ 16, đặc biệt trong các tác phẩm của Pieter Bruegel.

Dưới con mắt sắc bén và nhanh nhạy của người nghệ sĩ, Bosch đã sử dụng trí tưởng tượng vô tận của mình để cho ra đời những sáng tác kỳ ảo rất đặc sắc và đầy ấn tượng. Chính những ý tưởng rất lạ trong tranh mà ông được mệnh danh là “người họa sĩ của quỷ”. Ông đã trở thành một nguồn cảm hứng, mở cánh cửa cho các hoạ sĩ đời sau bước vào thế giới siêu thực và khởi đầu một kỷ nguyên nghệ thuật vô cùng thú vị.

 

Vụ chìm tàu Ngô

mocmienhana@gmail.com

Rate This Article:
NO COMMENTS

LEAVE A COMMENT