Monday, Jun 27, 2022
HomeKhoa HọcTản mạn sử ViệtCuộc đời thăng trầm của vị Hoàng thái hậu cuối cùng của triều Nguyễn

Cuộc đời thăng trầm của vị Hoàng thái hậu cuối cùng của triều Nguyễn

Cuộc đời chìm nổi của Hoàng Thái hậu xuất thân cung nữ
Là Hoàng Thái hậu cuối cùng của triều Nguyễn, cuộc đời của Đức Từ Cung đầy thăng trầm theo những biến cố của lịch sử, trải qua không ít đắng cay…

Xem video youtube tại: https://youtu.be/ISLcB3KyAQo
Xem video facebook tại: https://www.facebook.com/encypaedia/videos/5111280922284807/

 

Tuổi thơ cơ cực của Từ Cung Hoàng thái hậu
Từ Cung Thái hậu sinh ngày 28/1/1890, tên thật là Hoàng Thị Cúc. Hoàng Thị Cúc là kết quả của cuộc tình giữa viên tri huyện Hòa Đa (tỉnh Bình Định) Hoàng Văn Tích với người chị vợ La Thị Sơn khi bà này từ quê vào Bình Định chăm sóc em gái mình là La Thị Huân, chánh thất của ông Hoàng Văn Tích. Sau khi sinh nở, bà La Thị Sơn cảm thấy ân hận với em gái, nên đã giao lại con gái cho vợ chồng viên tri huyện nuôi dưỡng, còn mình thì về quê rồi sau này đi lấy chồng khác.

Tuy sinh ra trong một gia đình quan Tri huyện nhưng từ nhỏ, Hoàng Thị Cúc đã sống cuộc sống cực nhọc, khó khăn. Ông bà Tri huyện mất sớm, Hoàng Thị Cúc còn nhỏ tuổi nên phải sống nhờ gia đình người anh cả cùng cha khác mẹ là Hoàng Trọng Khanh. Tuy vậy, Hoàng Trọng Khanh lại là người ham mê cờ bạc, có bao nhiêu tiền đều ném hết vào các chiếu bạc nên bà phải đi làm thuê, làm mướn kiếm tiền về cho gia đình từ rất sớm.

 

Lời tiên tri khó tin

Câu chuyện về lời tiên tri xảy ra khi có một ông thầy phong thủy tình cờ đi qua làng, khi ngang phần mộ của ông Hoàng Trọng Tích, ông này đột ngột nhìn ngôi mộ và nói: “Mộ phát Hoàng hậu”. Khi nghe thầy phong thủy nói thế, nhiều người dân làng Mỹ Lợi chỉ cười, hoàn toàn không ngờ sau này lời phán đó sẽ linh ứng. Bởi không ai ngờ, cô bé nghèo Hoàng Thị Cúc sau này sẽ trở thành bậc mẫu nghi thiên hạ.

Sau này, do mê cờ bạc rồi sinh ra nợ nần, ông Khanh đã “bán” các em gái cho những nơi quyền quý. Bà Hoàng Thị Cúc được đưa vào làm cung nữ hầu hai bà Thánh Cung Nguyễn Hữu Thị Nhàn và Tiên Cung Dương Thị Thục – vợ góa của vua Đồng Khánh.

Đức Từ Cung (Đoan Huy Hoàng Thái Hậu)

 

Bước ngoặt cuộc đời – lời tiên tri ứng nghiệm
Thời gian bà Hoàng Thị Cúc làm cung nữ phục vụ bà Tiên Cung Hoàng hậu, Hoàng tử Bửu Đảo (tức vua Khải Định sau này) – con trai cả của bà Tiên Cung – mỗi lần vào thỉnh an mẫu hậu đã để ý đến cô thị nữ Hoàng Thị Cúc. Hoàng Thị Cúc có vẻ ngoài nhu mì, hiền lành và nhan sắc dễ chịu. Có lẽ những điều đó đã khiến Hoàng tử rung động.

Lúc đó Bửu Đảo đang giữ chức Phụng Hóa Công và đã có vợ là Trương Như Thị Tịnh, con gái của đại quan đầu triều Trương Như Cương, nhưng cả hai người sống với nhau lâu mà không có con. Điều này khiến bà Tiên Cung vô cùng buồn lòng vì lo không có người nối dõi.

Đầu năm 1913, bà Hoàng Thị Cúc mang thai và nhận là của Phụng Hóa công. Hai bà Tiên Cung và Thánh Cung đã nhiều lần tra khảo, có lần còn ép bà phải nằm úp bụng bầu xuống đất và đánh, bắt bà phải khai đó là thai của ai sao lại dám đặt điều, nhưng bà vẫn một mực khẳng định đây là con của Phụng Hóa Công. Kể từ đó bà mới được tha và hưởng thời kỳ dưỡng thai. Ngày 22 tháng 10, năm 1913, bà hạ sinh hoàng nam Nguyễn Phúc Vĩnh Thụy (tức vua Bảo Đại sau này).

Phụng Hóa Công là dòng dõi hoàng tộc nên bà Tiên Cung không hề vui lòng khi thấy con trai mình yêu và lấy một cung nữ thân phận thấp hèn. Thế nhưng việc Hoàng Thị Cúc có con với Phụng Hóa Công đã buộc Tiên Cung Hoàng hậu phải chấp nhận kết mối duyên này.

Cô cung nữ nghiễm nhiên trở thành vợ của một hoàng tử triều Nguyễn. Năm 1916, Phụng Hóa Công Bửu Đảo được tôn làm vua, lấy niên hiệu là Khải Định, tức Hoằng Tông Tuyên hoàng đế, bà được phong là Tam giai Huệ tần. Qua năm 1918 thăng lên Nhị giai Huệ phi, đứng thứ 2 trong Hậu cung của ngài, sau bà Ân phi Hồ Thị Chỉ. Tước Hoàng quý phi ông vẫn dành tặng cho bà Tịnh, dù bà đã xuất gia và từ chối nhận phong.

Đức Từ Cung và vua Bảo Đại ngày nhỏ (Ảnh: Internet)

Từ một cô gái có xuất thân nghèo khổ, là thân phận cung nữ hèn kém trong cung rồi trở thành ái phi của vua, trong mắt nhiều người, cuộc đời của Huệ phi Hoàng Thị Cúc quả có quý nhân phù trợ. Nhưng bà Lê Thị Dinh, cung nữ thân cận, cũng là người chứng kiến toàn bộ những năm tháng làm vợ vua Khải Định của bà Hoàng Thị Cúc cho biết, cuộc sống trong cung vua phủ chú của Huệ phi Hoàng Thị Cúc cũng đầy gian truân và nước mắt.

Sinh thời vua Khải Định là người yếu sinh lý. Không chỉ chịu cảnh giường đơn gối chiếc, Huệ phi Hoàng Thị Cúc còn chịu sự đối xử ghẻ lạnh của bà Tiên Cung. Dù đã chấp nhận mối lương duyên này nhưng việc bà Hoàng Thị Cúc không phải con nhà danh giá vẫn khiến bà Tiên Cung vô cùng ác cảm.

Khi hoàng tử Vĩnh Thụy mới chào đời, Huệ phi lập tức bị cách ly khỏi con trai. Bà Tiên Cung đón cháu nội về cung của mình, tự chăm sóc, nuôi nấng. Mỗi ngày vài lần, bà Tiên Cung cho gọi Huệ phi đến cho con bú rồi lại bắt trở về. Vì thế Huệ Phi gần như không được một ngày chăm sóc con. Những lúc nhớ con, bà cũng chỉ biết ngồi trong cung mà khóc, không dám đến gặp con, cũng không dám kêu than với Khải Định. Sau này, khi hoàng tử Vĩnh Thụy lớn hơn một chút, Huệ Phi cũng không được ở gần con. Ngày ngày, nhiệm vụ của bà là lo xem sở thiện sẽ nấu món gì cho hoàng tử ăn và phải đảm bảo sao cho các món ăn đủ chất nhất.

Mỗi lần muốn được đến thăm con, Huệ phi đều phải xin phép bà Tiên Cung, được bà đồng ý mới dám đến. Bị bà Tiên Cung đối xử ghẻ lạnh đủ điều, Huệ phi cũng chỉ biết cúi đầu chấp nhận không một lời than thở bởi bà luôn ý thức về thân phận của mình.

 

Hoàng Thái hậu cuối cùng của triều Nguyễn
Sau này khi bà Tiên Cung và vua Khải Định lần lượt qua đời, hoàng tử Vĩnh Thụy lên ngôi, lấy hiệu là Bảo Đại và phong bà là Đoan Huy Hoàng Thái hậu (thường gọi là Từ Cung Thái hậu hay Đức Từ Cung). Đến lúc này, cuộc đời Từ Cung Thái hậu mới bắt đầu có những năm tháng êm đềm, an hưởng phú quý, vinh hoa.

Lúc này thì lời tiên tri của ông thầy địa lý thực sự linh nghiệm, vì triều Nguyễn giữ quy định không phong Hoàng hậu cho các bà vợ vua, chỉ mẹ của vua mới được phong Hoàng thái hậu.

Được biết, sinh ra trong gia đình quan lại cấp thấp, hoàn cảnh khó khăn nhưng bằng sự chịu khó và đức tính “cần cù bù thông minh”, Đức Từ Cung đã không ngừng phấn đấu rèn luyện cả chữ Hán, Pháp văn và Quốc ngữ, cùng với các nghi lễ, điển chương trong văn hóa ứng xử cung đình và cả trên trọng trách mà bà đảm nhiệm.

Từ trái sang phải: Hoàng hậu Nam Phương, Thái tử Bảo Long, Đức Từ Cung và vua Bảo Đại

Năm 1934 vua Bảo Đại làm lễ thành hôn với Hoàng Hữu Thị Lan, tức Nam Phương Hoàng Hậu, một cô gái theo đạo Công giáo và có tư tưởng vô cùng tân thời, trong khi Từ Cung Thái hậu lại là một người sùng đạo Phật và là một người phụ nữ quy củ của triều đình Huế xưa. Từ những khác biệt về tôn giáo và xuất thân, mà giữa Từ Cung Thái hậu và Hoàng hậu Nam Phương hay xảy ra việc bất đồng ý kiến, không ít lần xảy ra cuộc chiến ngầm.

Chuỗi ngày sau đó, nhiều biến cố lịch sử xảy ra, nhà Nguyễn bước vào ngưỡng suy vong, vua Bảo Đại thì lao vào các cuộc giao thương chính trị. Nam Phương Hoàng hậu đã lặng lẽ đưa các con sang Pháp sống mà không báo cho Đức Từ Cung. Vì chuyện này mà Đức Từ Cung vô cùng đau lòng, hằng ngày bà chỉ biết tụng kinh, niệm Phật để vơi đi nỗi nhớ con nhớ cháu. Về sau, nhà Nguyễn suy vong hoàn toàn, năm 1955, bà rời khỏi cung và sống tại căn nhà số 79 phố Phan Đình Phùng, thành phố Huế cùng với một số tì nữ cho đến cuối đời.

 

Giữ trọn phận sự với nhà Nguyễn
Những năm tháng cuối đời của Thái hậu Từ Cung, bà lại trở về cuộc sống cô đơn và nghèo khó, không có con cháu bên cạnh. Nhưng dù cuộc sống khó khăn, chật vật đến mấy, kể cả việc phải bán dần từng món đồ trang sức, thì Từ Cung Thái hậu vẫn làm tròn phận sự của mình với tổ tiên nhà Nguyễn cho đến giây phút cuối cùng.

 

Đức Từ Cung về già (Ảnh: Internet)

Năm 1980, sức khỏe ngày càng yếu đi nhưng bà vẫn minh mẫn, tỉnh táo cho đến lúc mất vào ngày 9/11/1980. Vào mùa thu năm 1980, biết mình khó qua khỏi, bà đã mời chính quyền thành phố Huế đến, nói: “Tôi vốn xuất thân trong gia đình nghèo, không có tài sản chi hết. Tất cả những gì còn giữ hôm nay đây đều của nhà Nguyễn. Nay nhà Nguyễn không còn nữa thì đây là tài sản nhà nước. Tôi xin bàn giao cho các ông…”.

Cả đời bà không có phước phận được gần con cháu. Những ngày tháng cuối đời, Từ Cung Thái hậu chỉ ao ước duy nhất một điều là được một lần gặp lại vua Bảo Đại – người con trai duy nhất, cùng những đứa cháu nội của bà. Ước mơ đó đã không bao giờ trở thành sự thực. Bà sống như thế cho đến tận cuối đời, trong nỗi đau dằn vặt xa con, xa cháu. Đến khi mất, người duy nhất ở bên bà lúc đó là người cung nữ trung thành Lê Thị Dinh.

Số tiền Từ Cung Thái hậu để lại chỉ đủ để những người hầu thân cận lo ma chay cho đám tang của bà. Cuộc đời Hoàng Thái hậu cuối cùng của triều Nguyễn kết thúc trong nỗi buồn khôn tả.

 

Mộc Miên tổng hợp

Khoa học tìm ra b
Giải mã bí ẩn

mocmienhana@gmail.com

Rate This Article:
NO COMMENTS

LEAVE A COMMENT